Aile Hukuku
Boşanma süreci; evlilik birliğinin sona ermesinin yanı sıra velayet, nafaka, tazminat ve mal rejiminin tasfiyesi gibi önemli hukuki sonuçlar doğurabilir.
Boşanma davasında izlenecek yol, eşlerin boşanmanın sonuçları üzerinde uzlaşıp uzlaşmadığına ve dayanılan boşanma sebebine göre değişir. Her dosyada olayların, delillerin, taleplerin ve sürelerin ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, görevli ve yetkili mahkeme, boşanma sebepleri, tedbir–yoksulluk–iştirak nafakası, nafaka miktarının belirlenmesi ve nafakanın değiştirilmesi.
Boşanma davası türleri
Anlaşmalı boşanma
Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde anlaşmalı boşanma gündeme gelebilir. Tarafların boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeleri bir protokolde ortaya koyması gerekir.
- Taraflar boşanma ve boşanmanın sonuçları konusunda ortak iradeye sahip olmalıdır.
- Hâkim tarafları bizzat dinler ve iradelerinin serbestçe açıklandığını değerlendirir.
- Protokolde velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat ve diğer mali sonuçlar açık biçimde düzenlenmelidir.
- Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir.
Çekişmeli boşanma
Taraflar boşanma veya boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşamıyorsa çekişmeli boşanma davası söz konusu olur. Davaya dayanak yapılan vakıaların hukuka uygun delillerle ispatlanması ve taleplerin usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi önemlidir.
Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Boşanma sebepleri
Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini özel sebepler ve genel sebep olarak düzenler. Dayanılan sebebe göre ispat konusu, hak düşürücü süreler ve davanın değerlendirilme biçimi farklılaşabilir.
Özel sebepler
Zina; hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış; suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme; terk ve akıl hastalığı kanunda özel olarak düzenlenen sebeplerdir.
Genel sebep
Evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılması, uygulamada en sık karşılaşılan genel boşanma sebebidir.
Mesaj, ses kaydı, görüntü, sosyal medya içeriği ve benzeri materyallerin delil değeri; elde edilme biçimine ve somut olayın özelliklerine göre değişir. Hukuka aykırı yöntemlerden kaçınılmalıdır.
Nafaka türleri
Tedbir nafakası
Boşanma veya ayrılık davası devam ederken eşlerin ve çocukların barınma ve geçimine ilişkin gerekli geçici önlemler hâkim tarafından alınabilir. Tedbir nafakası, yargılama süresince ekonomik dengeyi ve çocuğun ihtiyaçlarını korumaya yöneliktir.
Yoksulluk nafakası
Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek ve kusuru diğer eşten daha ağır olmayan taraf, diğer eşin mali gücü oranında yoksulluk nafakası talep edebilir. Nafaka yükümlüsünün kusurlu olması şart değildir.
İştirak nafakası
Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücü oranında katılır. Miktar belirlenirken çocuğun ihtiyaçları, anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınır.
Yardım nafakası
Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşler; kanundaki koşulların bulunması hâlinde yardım nafakası isteyebilir. Bu nafaka doğrudan boşanmanın sonucu değildir.
İştirak nafakası kural olarak erginlikle sona erer. Ancak çocuğun eğitimi devam ediyorsa, koşulları bulunduğunda eğitim süresince ana ve babanın bakım yükümlülüğü veya yardım nafakası gündeme gelebilir.
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Nafaka için herkese uygulanacak sabit bir hesaplama yöntemi yoktur. Mahkeme, somut olayın özelliklerine göre tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, düzenli gelirlerini, zorunlu giderlerini ve çocuğun ihtiyaçlarını birlikte değerlendirir.
- Tarafların gelirleri, mal varlıkları ve ödeme güçleri
- Barınma, sağlık, ulaşım ve zorunlu yaşam giderleri
- Çocuğun yaşı, eğitimi, sağlık durumu ve özel ihtiyaçları
- Tarafların sosyal ve ekonomik hayat koşulları
- Hakkaniyet ilkesi ve dosyadaki diğer somut olgular
Talep edilmesi hâlinde hâkim, irat biçiminde ödenen nafakanın gelecek yıllarda hangi ölçüte göre artırılacağını kararda belirleyebilir.
Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması
Tarafların mali durumlarında önemli bir değişiklik olması veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafaka miktarının yeniden belirlenmesi istenebilir. Nafakanın kendiliğinden azaltılması ya da ödenmemesi yerine mahkemeye başvurulması gerekir.
- Gelir veya ödeme gücünde esaslı değişiklik meydana gelmesi
- Çocuğun eğitim, sağlık veya bakım giderlerinin değişmesi
- Yoksulluk nafakası alacaklısının yeniden evlenmesi
- Yoksulluğun ortadan kalkması veya kanunda belirtilen diğer sona erme koşullarının oluşması
Nafaka ödenmezse ne yapılabilir?
Mahkeme kararına veya ilam niteliğindeki belgeye dayanan nafaka alacağı için icra takibi başlatılabilir. Koşullarının oluşması hâlinde maaş ve diğer mal varlığı değerleri üzerinde haciz işlemleri uygulanabilir.
Nafaka kararının gereğini yerine getirmemeye ilişkin tazyik hapsi, İcra ve İflas Kanunu’ndaki özel şikâyet usulüne ve sürelere bağlıdır. Bu nedenle ödenmeyen dönemler ve başvuru tarihleri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Son değerlendirme
Boşanma ve nafaka uyuşmazlıklarında doğru talebin doğru zamanda ileri sürülmesi, delillerin hukuka uygun biçimde sunulması ve çocukların üstün yararının gözetilmesi önem taşır. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden süreç dosya özelinde değerlendirilmelidir.